Gelderland wil 240 boeren strenge stikstofregels opleggen: zij zitten in de stikstofstrook van 500 meter

Het gaat om boeren die aan de rand van de Veluwe liggen en bij Landgoederen Brummen. Bij Bekendelle en Willinks Weust in de regio Winterswijk loopt een gebiedsproces dat stikstofreductie en natuurherstel moet opleveren. Maar als dat niet lukt, krijgt ook dat gebied te maken met strenge stikstofregels. Het gaat dan om een stikstofstrook van 500 meter rond beschermde natuurhabitats.

240 boerenbedrijven

Er zijn circa 240 boerenbedrijven gevestigd in het stikstofreductiegebied: bijna 150 graasdierbedrijven (met 3.000 stuks melkvee en 2.400 stuks jongvee), 16 hokdierbedrijven (met 13.000 vleeskalveren, 6.300 vleesvarkens en circa 278.000 leghennen), 47 akkerbouwbedrijven, 8 tuinbouwbedrijven en 6 bedrijven met blijvende teelten (zoals fruit). Bij Winterswijk liggen minder dan 10 bedrijven binnen het stikstofreductiegebied.

Deze boeren moeten het bedrijf om gaan vormen, als het aan de provincie Gelderland ligt. 'Het agrarische verdienmodel in het gebied verschuift voor een deel van productielandbouw naar het leveren van groene en blauwe diensten, zoals agrarisch natuur- en landschapsbeheer. Ook zullen agrariërs hun bedrijfsvoering gaan verbreden met activiteiten rond recreatie, zorg en bijvoorbeeld een boerderijwinkel. Dat is het toekomstperspectief voor de landbouw in het stikstofreductiegebied', schrijft Gelderland in een toelichting.

Verbod op nieuwvesting

Gelderland wil een verbod instellen op nieuwvesting van agrarische bedrijven in het stikstofreductiegebied. 'Het heeft geen zin om stikstofuitstoot te reduceren als er tegelijkertijd uitstoot bij komt. Daarom willen we dat zich in het gebied geen nieuwe veehouderijen kunnen vestigen op plekken waar er nog geen veehouderij was. Dit verbod voorkomt een toename van vee in het gebied en draagt zo bij aan een beperking van de stikstofuitstoot', schrijft Gelderland.

Uitbreiden beperkt mogelijk

Ook uitbreiden wordt lastiger. Gelderland wil dat grotendeels verbieden voor varkens-, pluimvee- en kalverhouders. Uitbreiding is alleen mogelijk als dit wordt gedaan met het oog op meer dierenwelzijn. Een voorwaarde is dan wel dat het aantal dieren niet toeneemt.

Grondgebonden bedrijven in de reductiegebieden kunnen alleen uitbreiden als ze zich richten op extensieve landbouw. 'Het verbod op uitbreiding geldt daarom niet voor extensieve biologische veehouderijen, voor veehouderijen met een lage veebezetting (minder dan 1,5 GVE/ha), voor veehouderijen met agrarisch natuurbeheer op minimaal 20 procent van hun gronden, voor veehouderijen die de huisvesting tijdelijk leeg hebben staan (minstens 18 weken per jaar) en voor veehouderijen die extra weidegang toepassen (minstens 3.020 uur).'

Hervestiging toegestaan

Hervestiging blijft wel mogelijk. Daardoor kunnen boeren die geen opvolger hebben, hun bedrijf overdragen aan veehouders die van elders komen. 'Door hervestiging wel toe te staan, voorkomen we dat het gebied voor veehouders geheel 'op slot' gaat en dat de veehouderij als geheel de facto met een sterfhuisconstructie te maken krijgt', schrijft GS.

Verbod op stikstofhoudende kunstmest

In de gebieden rondom de natuurgebieden komt ook een verbod op stikstofhoudende kunstmest. 'Het gaat om het extra deel boven het aandeel dierlijke mest, binnen de totale hoeveelheid mest die een gewas nodig heeft. Dit verbod gaat gelden voor alle grond die in gebruik is bij bedrijven, en dat zijn bijvoorbeeld ook golfbanen en maneges.' De regel gaat begin 2030 in, als het aan Gedeputeerde Staten van Gelderland ligt.

Omdat deze maatregel tot een lagere opbrengst kan leiden, komt Gelderland nog met flankerend beleid. Dit moet dee natuurlijke verrijking van de bodem te stimuleren, mogelijkheden van compost benutten en de teelt van stikstofbindende rust- en tussengewassen mogelijk maken.

Verplichting tot stalmodernisering

Gelderland wil ook verplichten dat alle veehouders de stallen gaan moderniseren. Dat moeten boeren in de stikstofreductiegebieden voor 2035 hebben gerealiseerd. Per diercategorie worden taakstellende reductiepercentages vastgesteld. 'Reductie kan nu al met bijvoorbeeld een koetoilet of met een aanvullende luchtwasser. Een veehouder die dat niet wil, kan de reductie bereiken door de veestapel te verkleinen met het reductiepercentage uit de regel.' Boeren die stoppen voor 2035, zijn uitgezonderd van de moderniseringsplicht.

Ook veehouders die hun stal al voor hebben aangepast, hoeven dat niet nogmaals te doen. Gelderland wil de emissiereductie voor referentiejaar 2018 mee laten tellen. In het nieuwe beleid wordt een 'traditionele stal' als referentie gekozen. 'Zodat veehouders die al hadden geïnvesteerd een zeer kleine kans hebben om nog extra te moeten investeren.'

Scheurverbod grasland

Gelderland komt ook met beleid voor het behoud van grasland. Zo komt er een scheurverbod voor grasland. De provincie wil daarmee voorkomen dat intensieve teelten, zoals bollenteelt, gestart gaat worden op plekken waar nu gras ligt. 'Die teelten helpen niet bij het halen van doelen uit de Kaderrichtlijn Water. Boeren die zulke teelten willen starten, moeten uitwijken naar andere plekken in Gelderland.'

'Met dit scheurverbod gaat de provincie verder dan de landelijke regelgeving over behoud van grasland. Zo stimuleren deze regels de agrariërs om in het stikstofreductiegebied naar andere vormen van landbouw te gaan, die minder belastend zijn voor de leefomgeving.'

Veel debatten

Al het beleid moet nog vastgesteld worden en langs de Provinciale Staten. Er zullen nog wat debatten volgen dit jaar, want het moet via omgevingsverordering allemaal geregeld worden. BBB-gedeputeerde Ans Mol hoopt echter dat haar plannen standhouden. „We kiezen voor een eerlijke aanpak, waarbij iedereen aan de slag gaat om de stikstofuitstoot te verlagen", zegt zij. „Niet alles kan overal. Maar voor elke sector blijft ruimte om te ondernemen, soms in een andere vorm. Dat vraagt veel van iedereen in de gebieden en daar gaan we bij helpen. Als we nu investeren in verandering, kunnen we straks weer vooruit. Met een gezonde natuur én toekomst voor bewoners, boeren en bedrijven."

BBB kritisch

De BBB-fractie (Provinciale Staten) heeft via Facebook aangekondigd kritiek op de eigen gedeputeerde Ans Mol niet te schuwen. 'De fractie van de BBB kijkt kritisch naar dit stuk. Het is een ingewikkeld onderwerp, dus nemen we onze tijd om het document goed door te nemen. Waarin we ook de belangrijke knelpunten en uitdagingen bepalen die we in willen brengen in de bespreking met Provinciale Staten. De BBB-fractie in Gelderland heeft meteen bij de griffie gevraagd om het document zo snel mogelijk op de vergaderagenda te zetten voor een gesprek. BBB zal er keihard voor strijden dat boeren en andere ondernemers in Gelderland toekomstperspectief hebben. Een plan dat dat niet biedt, steunen wij niet.'

Welke regels komen niet terug?

Gelderland geeft ook aan welke voorstellen het nieuwe stikstofbeleid niet hebben gehaald. Zo dacht het na over een regel waarbij drifmest alleen uitgereden zou mogen worden onder de 15 graden, omdat mestaanwending bij lage temperatuur minder ammoniakuitstoot geeft. Deze regel blijkt moeilijk handhaafbaar te zijn.

Ook het opleggen van een norm per dierplaats komt niet terug in het nieuwe beleid, omdat dit complex is in de uitvoering. Ook een emissienorm per hectare wordt om diezelfde reden niet verder uitgewerkt.