Bomen als stevige basis voor een robuuster boerenbedrijf

Agroforestry is het bewust combineren van bomen en struiken met gewassen of vee. Agroforestry kan helpen om je bedrijfsvoering robuuster te maken. Door bomen een vaste plek te geven in je bedrijfsvoering, kun je beter inspelen op uitdagingen zoals extreem weer, bodemdegradatie en voorkom je wisselende opbrengsten. Daarnaast kunnen bomen en struiken dienen als aanvulling op het rantsoen van vee en zorgen zij voor een prettiger leefklimaat, bijvoorbeeld door schaduw en windbeschutting. Dit stimuleert natuurlijk gedrag bij dieren en draagt bij aan een hoger dierenwelzijn. Agroforestry wint de laatste jaren aan populariteit en er zijn inmiddels diverse praktijkvoorbeelden in verschillende landbouwsectoren.

Agroforestry wordt al volop toegepast in de veehouderij, akkerbouw, en groente- en fruitteelt. In 2024 hebben Wageningen University & Research en het Louis Bolk Instituut de Nederlandse agroforestrypraktijk ingedeeld in acht hoofdtypen. Deze indeling geeft houvast in de grote variatie aan systemen die al in gebruik zijn in Nederland.

De kracht van agroforestry is dat voor elke boer een geschikt systeem te vinden is dat past bij zijn of haar bedrijfsvoering. Je kunt kiezen voor relatief eenvoudige toepassingen, zoals windsingels of voederhagen, maar ook voor complexere systemen met productieve bomen zoals noten- of fruitbomen. Het doel waarmee je agroforestry inzet, bepaalt welk systeem het beste bij je past. Wil je vooral werken aan bodem en biodiversiteit, of zoek je ook naar extra inkomstenbronnen? Die afwegingen zijn bepalend voor de inrichting van het systeem. Ben je benieuwd wat elk van deze acht systemen voor jouw bedrijf kan betekenen? Bekijk dan de factsheet van ZLTO.

Voor jou als boer kan agroforestry meerdere voordelen hebben. Welke voordelen dat zijn, hangt wel af van de gekozen vorm van agroforestry en het beheer van het systeem. Bomen kunnen in veel gevallen bijdragen aan functionele biodiversiteit, koolstofopslag en efficiënt waterbeheer. Bomen en strúiken mitigeren de extremen die in toenemende mate worden verwacht. Bijvoorbeeld door het creëren van een microklimaat voor gewassen en te zorgen voor schaduw voor vee. Ook helpen wortels van bomen het grondwater op te nemen en de bodemstructuur te verbeteren.

Door te kiezen voor fruit- en notenbomen ontstaat een grotere diversiteit aan opbrengststromen binnen het bedrijf, wat kan zorgen voor een stabiel inkomen van de agrarisch ondernemer. Ziekten, plagen of extreem weer treffen door een divers systeem slechts een gedeelte van de oogst, in plaats van de volledige productie. Daarnaast dragen een gevarieerde oogst, spreiding van de oogstmomenten over het jaar en de mogelijke verwaarding van ecosysteemdiensten, zoals carbon credits, bij aan de economische robuustheid van het bedrijf. Wil je meer weten over de verschillende verdienmodellen van agroforestry? Bekijk dan deze brochure van het Louis Bolk Instituut.

Het Agroforestry Netwerk Nederland is in 2021 opgericht om de ontwikkeling van agroforestry in Nederland te versnellen. Het is een landelijk netwerk dat praktijk, beleid en onderzoek met elkaar verbindt. Inmiddels zijn er ook provinciale agroforestry-netwerken actief. Deze provinciale netwerken bestaan uit een trekker en een team van boeren, ontwerpers en bedrijfskundigen. Hoewel agroforestry in Nederland steeds populairder wordt, is de praktijk nog volop in ontwikkeling. Daarom zijn de provinciale netwerken actief bezig met pionieren. Dat gaat het beste samen met andere boeren, in plaats van individueel. Zij ondersteunen en informeren boeren die willen starten met agroforestry. Zo organiseren de netwerken bijeenkomsten, excursies en momenten voor kennisuitwisseling, waardoor boeren kunnen leren van de ervaringen van anderen. In elke provincie is inmiddels een provinciaal agroforestry-netwerk actief dat boeren helpt bij het verkennen en opzetten van agroforestry. Op deze manier ontstaat er meer ruimte voor maatwerk per regio.