Rechter: Omwonenden hebben recht om spuitgegevens in te zien

De bewoners vroegen in mei 2022 aan het ministerie om in te mogen zien welke gewasbeschermingsmiddelen de akkerbouwer gebruikte, wanneer hij dat deed en op welke percelen. Ze maakten hierbij gebruik van de Wet open overheid (Woo), die ervoor zorgt dat overheidsinformatie voor iedereen openbaar moet zijn.

Ze wezen daarbij op Europese regels, die het op de markt brengen van gewasbeschermingsmiddelen in de Europese Unie reguleren. In deze regels staat dat professionele gebruikers van gewasbeschermingsmiddelen deze gegevens moeten bijhouden. Ook mogen anderen volgens de regels om toegang vragen tot deze gegevens.

Meten=Weten stelt dezelfde vraag

Bij LVVN wezen ze de vraag echter af. Volgens het ministerie kon de informatie niet worden verstrekt, omdat de informatie die ze wilden niet bij de overheid lag, maar bij de akkerbouwer zelf. De gegevens vielen volgens LVVN niet onder Woo omdat het om een particulier bedrijf ging. De Woo zou geen ruimte bieden om gegevens op te vragen bij een particulier bedrijf.

Daarop stapten ze naar de Rechtbank Noord-Nederland die de zaak samenvoegde met een soortgelijke zaak van de Stichting Meten=Weten, die een jaar eerder dezelfde vraag stelde. De zaak werd uiteindelijk doorverwezen naar de meervoudige kamer, die de kwestie in augustus 2025 behandelde. De uitspraak werd donderdag gepubliceerd.

Omwonenden maken zich zorgen

Bij de rechtbank in Groningen wezen ze erop dat de Europese verordening juist verplicht om die informatie op te vragen bij het bedrijf als burgers daar om vragen. Bovendien zouden de Europese regels boven de Nederlandse wet gelden.

Volgens de bewoners hebben zij recht op informatie omdat ze zich zorgen maken over de mogelijke gevolgen van het gebruik van bestrijdingsmiddelen voor hun gezondheid. Daarom proberen ze al jarenlang duidelijk te krijgen welke middelen er in hun omgeving worden gebruikt.

Gelijk voor omwonenden en Meten=Weten

De rechtbank geeft de omwonenden in grote lijnen gelijk. Volgens de rechtbank is de minister inderdaad degene die moet beslissen over dit soort verzoeken. Dat de informatie normaal gesproken bij een akkerbouwbedrijf ligt, betekent volgens de rechter niet dat de minister daarom niets hoeft te doen.

Ook in de zaak van Meten=Weten kwam de rechtbank tot hetzelfde oordeel. Daar werd, net als in de uitspraak bij de buren, erop gewezen dat het probleem eigenlijk bij de Woo ligt. Die wet, oordeelt de rechter, schiet in dit geval eigenlijk tekort.

Europese regels bedoeld voor beschermen gezondheid

Volgens de rechtbank bieden de Europese regels wel een duidelijke grondslag om de informatie op te vragen. Die regels zijn namelijk bedoeld om het milieu en de gezondheid van mensen en dieren te beschermen.

Als mensen inzicht krijgen in het gebruik van bestrijdingsmiddelen, kunnen mogelijke blootstellingen gevolgd worden, waardoor mensen beter kunnen beoordelen wat dit betekent voor hun leefomgeving en gezondheid. Dat recht zou volgens de rechter betekenisloos worden als de overheid zich verschuilt achter het argument dat zij die informatie niet in huis heeft.

Informatie mag niet achtergehouden worden

De rechtbank benadrukt bovendien dat het gaat om milieu-informatie over stoffen die worden uitgestoten. Dit soort informatie mag niet zomaar worden achtergehouden. Sterker nog: Europese regels en internationale verdragen verplichten de overheid juist om openheid te geven zodat mensen keuzes kunnen maken op basis van informatie.

Volgens de rechtbank had LVVN het verzoek van de omwonenden en Meten=Weten daarom ook niet mogen afwijzen. Daarom moet de minister binnen twaalf weken opnieuw een besluit nemen op het verzoek van de omwonenden en Meten=Weten. Een verzoek om vragen over deze kwestie aan het Europese Hof te stellen vond de rechter echter niet nodig en legde die naast zich neer.