Agrifacts: Hoger nitraatgehalte na invoering bufferstroken

De bufferstroken werden op 1 maart 2023 ingevoerd. Om de effectiviteit van de bufferstroken te beoordelen zette Staf de meetgegevens van het nitraat- en fosfaatgehalte in het oppervlaktewater naast elkaar. Staf vergeleek de gegevens van 2021 en 2022, voor de invoering van de bufferstroken, met de gegevens van 2023 en 2024, na de invoering van de bufferstroken.

Het gaat om cijfers van de waterschappen Aa & Maas (NB), Friesland, Hollands Noorderkwartier (NH), Noorderzijlvest (GR), Scheldestromen (ZL), Vallei & Veluwe (GL/UT), Vechtstromen (OV) en Zuiderzeeland (FL). Staf plaatst daarbij wel de kanttekening dat meetwaarden jaarlijks kunnen fluctueren bijvoorbeeld als gevolg van de weersomstandigheden.

Meetresultaten laten toename nitraat en fosfaat zien

Het vergelijken van de meetgegevens levert een verrassend resultaat op. Er is sprake van een toename van de gemiddelde concentraties stikstof en fosfor. Het RIVM verklaart de opvallende cijfers uit de beperkte termijn van de meetreeks, waardoor weersinvloeden mogelijk een grote rol speelden. Het RIVM verwacht op de lange termijn wel een dalend nitraatgehalte in het oppervlaktewater.

Wageningen Environmental Research berekende in 2022 welk effect van de bufferstroken verwacht mocht worden. Naar schatting zou de stikstofbelasting naar het oppervlaktewater op landelijke schaal met zo’n 5 tot 10 procent verminderen. Voor fosfor werd een afname van zo’n 5 procent berekend.

Bufferstroken geen effect op uitspoeling

Het RIVM benadrukt in zijn reactie dat bufferstroken vooral oppervlakkige afspoeling voorkomen. Daarmee zouden de bufferstroken een maatregel zijn tegen afspoeling, ‘maar is er in de landbouw wel sprake van oppervlakkige afspoeling?’, vraagt Staf zich af in haar berichtgeving.

Uit oude rapporten blijkt dat de afspoeling slechts een fractie (2 procent) bedraagt van de ‘uit- en afspoeling’. ‘Dit is heel weinig en bovendien een verouderd cijfer’, concludeert Staf op haar site. Afspoeling – waarbij mest van de akkers de sloot inloopt – is nauwelijks een onderwerp. Daarbij maken Nederlandse boeren steeds vaker gebruik van verfijnde technieken bij het aanwenden van mest. ‘De verplichte bredere bufferstroken voegen hier vrijwel niks aan toe’, concludeert Staf, die het dan ook niet aannemelijk acht dat het toepassen van bufferstroken effect heeft op de waterkwaliteit.